Mortgage म्हणजे काय?

Mortgage म्हणजे काय?
👉 Mortgage (मराठीत: गहाणखत किंवा तारण) म्हणजे एखादी मालमत्ता गहाण ठेवून कर्ज घेण्याची प्रक्रिया. कर्ज फेडेपर्यंत ती मालमत्ता बँकेकडे किंवा कर्जदाराकडे तारण म्हणून राहते.
👉 जर एखाद्या व्यक्तीला कर्ज हवं असेल (जसे की गृहकर्ज / व्यवसाय कर्ज), पण त्याच्याकडे थेट पैसे परत करण्याची खात्री नसेल, तर तो आपली मालमत्ता – उदा. घर, जमीन, प्लॉट – गहाण (तारण) ठेवून बँकेकडून किंवा वित्तसंस्थेकडून कर्ज घेतो. हीच प्रक्रिया म्हणजे Mortgage / तारण.

🔺 Mortgage मध्ये कोणते घटक असतात?
1️⃣ Mortgagor 👉 मालमत्ता गहाण ठेवणारा (उदा. कर्ज घेणारा).
2️⃣ Mortgagee 👉 ज्याच्याकडे मालमत्ता गहाण ठेवली जाते (उदा. बँक/कर्जदाता).
3️⃣ Mortgage Deed 👉 गहाणखत – कर्ज व मालमत्ता याबद्दलचा कायदेशीर दस्तऐवज.
4️⃣ Principal Amount 👉 घेतलेली मूळ कर्जरक्कम.
5️⃣ Interest Rate 👉 कर्जावर लागणारा व्याजदर.
6️⃣ Loan Tenure 👉 कर्ज फेडण्याचा कालावधी.
7️⃣ Collateral 👉 गहाण ठेवलेली मालमत्ता (उदा. घर/जमीन).

🔺 Mortgage चे मुख्य प्रकार
1️⃣ Simple Mortgage (साधे गहाण) 👉 कर्ज न फेडल्यास बँकेला मालमत्ता विक्रीचा हक्क असतो. मालकी अजूनही कर्जदाराकडे असते.
2️⃣ Usufructuary Mortgage 👉 बँक/कर्जदाता मालमत्तेचा वापर करू शकतो (उदा. भाड्याने देणे).
3️⃣ English Mortgage 👉 मालमत्तेची तात्पुरती मालकी बँकेकडे जाते. कर्ज फेडल्यावर परत दिली जाते.
4️⃣ Equitable Mortgage 👉 कोणतीही नोंदणीकृत दस्तऐवज न करता, फक्त मालमत्तेची मूळ कागदपत्रे बँकेकडे ठेवून कर्ज घेणे. (हा प्रकार सर्वसामान्य गृहकर्जांमध्ये सर्वाधिक वापरला जातो)

🔁 कर्ज फेडल्यावर काय होते?
✨ पूर्ण कर्ज आणि व्याज फेडल्यानंतर,
👉 “Release Deed” किंवा “NOC (No Objection Certificate)” बँकेकडून मिळते, त्यानंतर गहाण मालमत्तेवरील बँकेचा हक्क संपतो.

⚠ Mortgage न भरल्यास काय होऊ शकते?
✅ कर्ज वेळेत न भरल्यास बँकेला तुमचे घर/जमीन जप्त करून विकण्याचा हक्क असतो (SARFAESI Act अंतर्गत).
✅ त्यामुळे Mortgage घेताना फेडण्याची योजना आधीपासून असावी.

📚 Mortgage कुठे लागतो?
✅ गृहकर्ज (Home Loan)
✅ व्यावसायिक कर्ज
✅ जमीन/घरावर Personal Loan
✅ प्रॉपर्टीवर घेतलेलं Loan Against Property (LAP)

🤔 Mortgage नोंदणी (Registration) आवश्यक आहे का?
1️⃣ Registered Mortgage: काही प्रकारच्या Mortgage (जसे की Simple / English Mortgage) साठी नोंदणी करणे कायद्याने बंधनकारक आहे.
2️⃣ Equitable Mortgage: यामध्ये फक्त मालमत्तेची मूळ कागदपत्रे बँकेकडे ठेवली जातात, त्यामुळे ही नोंदणी आवश्यक नसते.
✅ नोंदणी झाल्यास, त्या गहाणखताला कायदेशीर अधिक सुरक्षितता मिळते.

🎯 Encumbrance Certificate (EC) मध्ये Mortgage दिसतो का?
➡ होय. जर एखादी मालमत्ता गहाण ठेवलेली असेल, तर EC वर त्याचा उल्लेख दिसतो.
➡ त्यामुळे मालमत्ता खरेदी करण्याआधी EC तपासणी अत्यंत आवश्यक आहे.

🔺 सरकारी कायदे Mortgage साठी कोणते लागू होतात?
1️⃣ Transfer of Property Act, 1882 – यामध्ये Mortgage प्रकार आणि नियम स्पष्ट केलेले आहेत.
2️⃣ SARFAESI Act, 2002 – बँकांना मालमत्ता जप्त करण्यास परवानगी देणारा कायदा.
3️⃣ Indian Registration Act, 1908 – गहाणखताची नोंदणी याच कायद्यानुसार केली जाते.

🏠 Foreclosure म्हणजे काय?
➡ जर कर्जदाराने कर्ज फेडलं नाही तर, बँक त्याची गहाण मालमत्ता विकून आपले पैसे वसूल करू शकते. या प्रक्रियेला Foreclosure म्हणतात.

✏ Mortgage वर करसवलत (Tax Benefits)?
✅ जर तुम्ही घरखरेदीसाठी Mortgage घेतला असेल (Home Loan), तर:
📍 80C अंतर्गत Principal रकमवर करसवलत.
📍 24(b) अंतर्गत व्याजावर करसवलत.
➡ ही सवलत फक्त निवासी वापरासाठी घेतलेल्या कर्जावर लागू होते.

🤔 Mortgage Clearance केल्यानंतर पुढे काय करावे?
✅ कर्ज फेडल्यावर:
👉 NOC (No Objection Certificate) घ्या.
👉 Release Deed नोंदवावे.
👉 EC वरून Mortgage हटवावे.
👉 मूळ मालमत्ता कागदपत्रे परत घ्यावीत.

📢 सामान्य चुका टाळा
✨ फसवणुकीपासून बचावासाठी:
✅ नेहमी अधिकृत बँक/फायनान्स कंपनीकडूनच कर्ज घ्या.
✅ बिननोंदणीकृत किंवा बनावट गहाणखत टाळा.
✅ EMI न चुकवता भरा, अन्यथा CIBIL स्कोअर खराब होतो.
✅ Release deed घेतल्याशिवाय मालमत्ता विकू नका.

🤔 “Loan Against Property (LAP)” म्हणजे काय?
➡ जर एखादी मालमत्ता पूर्णपणे तुमच्या नावावर असेल (गहाण नसलेली), तर त्यावरून कर्ज घेता येते.
➡ हेही एक प्रकारचे Mortgage Loan असते.
➡ उपयोग: व्यवसाय, शिक्षण, वैद्यकीय खर्च इ.